Overzicht

Een adviesraad is een structureel instrument voor burgerparticipatie in de vorm van een gemeenteorgaan. Een adviesraad kan worden ingesteld door het College van B en W of door de gemeenteraad. De meeste adviesraden worden ingesteld door het College en geven advies aan het College over gemeentebeleid of de uitvoering daarvan.

Een burgerjury vergroot het draagvlak voor een politieke beslissing. Een overheid, vaak een gemeente, nodigt een groep burgers uit een beleidsadvies te geven over een beleidsdilemma. Het resultaat is een uitspraak in de vorm van een advies, op basis van een afweging van informatie voor en tegen.

Met de burgerpanelmethode wordt getoetst of beleidsmakers een onderwerp of probleemdefinitie missen door feedback vanuit het perspectief van burgers te organiseren.

Met een consensusconferentie wordt het draagvlak van beleid en de effectiviteit van beleid vergroot. De deelnemers worden betrokken bij een complex beleidsthema. Zij zijn een spiegel waarin de overheid kan zien hoe burgers de bijbehorende problemen zouden aanpakken en welke oplossingen zij bedenken.

Debatwedstrijden zijn in Nederland populair geworden door het televisieprogramma Het Lagerhuis. Het is eigenlijk geen zelfstandig participatie-instrument. Door het publieke karakter heeft dit instrument toch waarde voor politieke participatie en het kan een boeiend spektakel opleveren! Hoe meer mensen de wedstrijd volgen op de publieke tribune, maar ook via pers, radio of televisie, hoe meer aandacht voor het onderwerp en hoe beter.

In enquêtes en opiniepeilingen of polling gaan onderzoekers er vanuit dat mensen een duidelijke mening hebben die gemeten kan worden. Het methodisch uitgangspunt van deliberative polling is dat meningen van mensen er niet zomaar zijn en al helemaal geen vaste vorm hebben. Opinies worden gevormd in gesprekken met anderen en onder invloed van de media en opinieleiders.

Met internetdebatten en webdiscussies hebben zoveel mogelijk mensen de mogelijkheid hun mening over een bepaald beleidsonderwerp te uiten en te vormen, onafhankelijk van tijd en plaats.

Een enquête wordt vaak gecombineerd met andere participatie-instrumenten. In de beschrijvingen van gecombineerde instrumenten wordt geïllustreerd hoe enquêtes worden toegepast in participatie-trajecten. Een enquête naar opinies van burgers, oftewel opinieonderzoek, kan een ondersteunend instrument zijn in een groter burgerparticipatieproject.

Net als een burgerpanel is een focusgroep een kleinschalige, statistisch niet-representatieve vorm van burgerparticipatie.

Een hoorzitting is een speciale vergadering van een raadscommissie over een belangrijk onderwerp. In deze vergadering willen raadsleden de opvattingen van professionals, onderzoekers, maatschappelijke organisaties of direct betrokken burgers horen over een belangrijk beleidsonderwerp. Vaak heeft dit onderwerp al de vorm van een beleidsvoorstel. Het ambtelijke stadium van beleidsvorming is dan achter de rug. Op basis van conclusies uit de hoorzitting kunnen raadsleden het beleidsvoorstel nog wel wijzigen. Dit gebeurt dan in een commissievergadering of in een raadsvergadering.

Inspraak is een formeel vastgelegde en vaak wettelijk verplichte vorm van burgerparticipatie. Mensen kunnen hun mening geven over een beleidsvoorstel dat ambtelijk. Dit gebeurt in het laatste deel van een beleidsvormingsproces op lokaal, provinciaal of rijksniveau.

Een Olympiade conferentie is een sterk gestructureerde vorm van debatteren. Tijdens de conferentie worden vijf verschillende perspectieven op een onderwerp op gelijkwaardige wijze in debat gebracht. De vijf ringen van de olympiade symboliseren de vijf perspectieven in het debat. Deze perspectieven hangen af van de bij het onderwerp betrokken partijen. Denk bij het onderwerp burgerparticipatie bijvoorbeeld aan:

1. burgers
2. politici
3. bestuurders
4. professionals (vaak maatschappelijke organisaties)
5. externe deskundigen.

Een Opiniewijzer is een vragenlijst die schriftelijk, bijvoorbeeld afgedrukt in een krant of folder, op het internet of mondeling, bijvoorbeeld telefonisch, aan een groep respondenten wordt voorgelegd. Aan de hand van vragen en stellingen worden standpunten van respondenten en de keuzen die zij maken met betrekking tot een beleidsthema getoetst.

Het maken van begrotingen voor een overheid, of het nu gaat om een gemeente,een provincie, het rijk of de Europese Unie, is bij uitstek een politieke zaak. Door het toewijzen van geldbedragen aan posten, het vaststellen van de belastinghoogte, het tegengaan of toelaten van tekorten en het aangaan van leningen, stelt een overheid prioriteiten, maakt ze bepaalde ontwikkelingen mogelijk en sluit ze andere uit.

In een participatieve begroting gaan burgers en maatschappelijke organisaties samen met een overheid beslissen waar een deel van de begroting aan wordt besteed.

Budgettering is een van de belangrijkste beleidsinstrumenten. Dat maakt meedoen aan het vaststellen van een deel van de begroting een krachtige vorm van burgerparticipatie.

Een referendum is een formeel participatie-instrument dat burgers de gelegenheid geeft zich uit te spreken over een specifieke beleidsvraag in de vorm van ja/nee of voor/tegen.

Met de scenariomethode kunnen voor bestuurlijke eenheden, bijvoorbeeld een land, een provincie of een gemeente, verschillende denkbare toekomsten worden geconstrueerd. Scenario's zijn beelden die inzicht geven in mogelijk toekomstige ontwikkelingen. Vaak worden scenario's beperkt tot een bepaald beleidsterrein, bijvoorbeeld de toekomst van de woningbouw in de gemeente of verkeer en mobiliteit in de provincie. De methode is een waardevol hulpmiddel bij het formuleren van lange termijnbeleid. Ook burgers kunnen worden betrokken bij het construeren van de mogelijke toekomsten.

In een schouw, ook wel knelpuntentour genoemd, worden ter plekke problemen en knelpunten geïnventariseerd en geanalyseerd.

Een stadsdebat is een aantrekkelijk opgezet, breed en open debat. Met deze debatvorm wordt een laagdrempelige open podium gecreëerd voor een gesprek van het gemeentebestuur met inwoners en maatschappelijke organisaties.

In een werkateliers komen bewoners samen met ambtenaren, deskundigen, specifiek belanghebbenden, politiek bestuurders, bijvoorbeeld burgemeester en wethouders en volksvertegenwoordigers, bijvoorbeeld raadsleden. In de werkbijeenkomsten gaan zij gezamenlijk beleidsplannen op een specifiek terrein bedenken en uitwerken.

In een burgerplatform geven burgers en maatschappelijke organisaties beleidsadvies. Deze methode is een combinatie van de consensusconferentie , werkatelier en de enquête . De deelnemers worden betrokken bij het volledige proces van burgerparticipatie in beleidsvorming.

Begin jaren negentig begon Rijkswaterstaat het experiment INFRAstructuur-LABoratorium (Infra-lab). In deze methode worden burgers bij beleidsvorming over infrastructurele projecten betrokken vanaf de planfase in een zogenaamde creatieve dialoog. Ook in deze aanpak worden een aantal methoden en instrumenten gecombineerd, namelijk het burgerpanel , het werkatelier en de enquête .

De IPP-methode is ontwikkeld om een breed publiek intensief te betrekken bij het formuleren van beleid. Meestal bestaat de betrokkenheid uit het geven van advies, soms uit coproductie van beleid.

De Leefbaarheid Analyse Nieuwe Stijl, oftewel LENS-methode, is vooral ontworpen om mensen te betrekken bij vraagstukken rond leefbaarheid in hun directe omgeving. Het doel van de methode is te komen tot praktische maatregelen voor een verbetering van de leefbaarheid in de eigen buurt, wijk of dorp.