Het stemmen
Voor de verkiezingen krijgt iedereen die mag stemmen een oproepingskaart of een stempas. Stemmen is niet verplicht. Op de dag van de verkiezingen kan de kiezer met de oproepingskaart of stempas naar het stembureau gaan. De laatste jaren werd in veel gemeenten gestemd met stemcomputers. Soms werd nog gestemd met stembiljetten. Dan gebruikte men voor de keuze van de kandidaat het rode potlood. In 2006 protesteerde een groep burgers tegen het gebruik van stemcomputers, omdat de uitslag van verkiezingen waarbij gebruik werd gemaakt van stemcomputers volgens hen oncontroleerbaar en met apparatuur 'af te luisteren' was. Inmiddels heeft het kabinet besloten dat Nederland stemt met stembiljetten en het rode potlood, zolang er geen goed alternatief is. Bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in juni 2009 stemden dus alle kiezers weer met potlood en papier. Een uitzondering vormen de waterschapsverkiezingen in november 2008, waarbij per post werd gestemd.
Voorkeurstem
De kiezer hoeft niet de eerste naam van het rijtje te kiezen. Als wordt gestemd op iemand die lager op de lijst staat, dan is dat een voorkeurstem. Veel mensen brengen een voorkeurstem uit. Bijvoorbeeld omdat de kandidaat in een bepaalde regio bekend is. Of omdat hij opvalt door een uitgesproken standpunt over bepaalde onderwerpen. Vaak ook worden voorkeurstemmen uitgebracht op vrouwen of migranten.
Blanco stemmen
Blanco stemmen kan ook. In dat geval telt de stem wel mee voor het bepalen van de opkomst. Sommige kiezers stemmen blanco uit protest, of omdat ze niet weten op welke kandidaat van welke partij te stemmen. Wilt u nog meer weten over blanco stemmen? Kijk bij '
meer vragen over blanco stemmen
' in de verkiezingen-FAQ.
Volmacht
Op de dag van de verkiezingen zijn de stembureaus open van half acht ‘s morgens tot negen uur ‘s avonds. De stembureaus zijn gevestigd in openbare gebouwen in de buurt, zoals scholen, buurtcentra of sporthallen. Voor niemand hoeft de afstand een probleem te zijn om van zijn stemrecht gebruik te maken. Toch kan het voorkomen dat iemand niet naar het stembureau kan gaan. Bijvoorbeeld omdat hij ziek is of op vakantie. In dat geval kan bij volmacht worden gestemd. Dan geeft de kiezer door middel van een handtekening op de oproepingskaart een ander het recht om zijn stem uit te brengen.
Geheim
Stemmen is geheim. Daarom zijn alle stembiljetten volkomen gelijk en staat de naam van de kiezer er niet op. Bovendien stem je in een stemhokje, zodat niemand kan zien welke kandidaat je kiest.
Commissie
Op het stembureau ziet een drie leden tellende commissie erop toe dat alles volgens de regels verloopt. Als iemand in zo’n commissie wil zitten, kan hij dat opgeven bij de gemeente. De commissie deelt de stembiljetten uit en telt, na de sluiting, de stemmen. Iedereen kan daarbij aanwezig zijn, om te zien of het tellen eerlijk gebeurt.