Lezingen en presentaties op de Docentendag 2010
Er zijn twee ronden: een ochtendsessie om 11.15 uur en een middagsessie om 13.45 uur (zie ook het programma ). Alle lezingen en presentaties duren maximaal vijf kwartier.
Geef bij uw aanmelding een 1ste, 2de en 3de voorkeur aan voor zowel de lezing (ochtend) als de presentatie (middag) die u bij wilt wonen. Bekijk de beschrijvingen van alle lezingen en presentaties hieronder om een keuze te maken. Aanmelden kan via https://shop.publiek-politiek.nl .
Uiterlijk een week voor de Docentendag krijgt u van ons bericht bij welke lezing en presentatie u bent ingedeeld.
------------------------------------------------------
Ochtendsessie: A t/m L
------------------------------------------------------
A) Op jacht naar authenticiteit in de hedendaagse consumptiecultuur
Wat echt is en wat niet, is steeds meer een maatschappelijke kwestie geworden. Wij zien een diepgevoeld verlangen naar echtheid en authenticiteit steeds verder om zich heen grijpen. Hedendaagse consumenten willen niet langer behoren tot de slaafse grijze massa, maar willen hun goede smaak tentoonspreiden. Een smaak gebaseerd op oog voor kwaliteit en benul van het verschil tussen ‘echt’ en ‘namaak’. De lezing gaat in op de verschillende manieren waarop hedendaagse producenten dit verlangen naar authenticiteit aanmoedigen via gewiekste marketingstrategieën en reclamecampagnes. En hoe zij daarmee, ironisch genoeg, de kritiek op de massaconsumptie uit de jaren ’50 en ’60 hebben getransformeerd tot de culturele motor van de hedendaagse consumptiemaatschappij.
Presentatie: prof. dr. Dick Houtman, bijzonder hoogleraar cultuursociologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
B) Op zoek naar het fundament. Politiek, religie en populaire cultuur in Nederland
Een trouwkaartje in Delfts blauw thema, voorzien van een klein Nederlands vlaggetje en met een oranje binnenkant. Grappig of eng, dat moet ieder voor zich bepalen. Maar staat het ook voor een breder fenomeen? In weerwil van processen als individualisering en globalisering, die de vaste grond onder de voeten wegslaan, zoekt men steeds vaker naar het fundament van de identiteit. Deze stelling wordt onderbouwd door te kijken naar veranderingen in de populaire cultuur, in de religieuze sfeer, en in de politiek. De inleider analyseert tal van westerse landen en kijkt in het bijzonder naar ontwikkelingen binnen Nederland.
Presentatie: dr. Peter Achterberg, universitair hoofddocent sociologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
C) De Toestand in de Wereld
Tegenwoordig hoor je op de radio de wereld in een half uur. Op de televisie wordt de wereld er in een uurtje doorheen gedraaid. Enige vereiste is dat je over voldoende ADHD moet beschikken en geen Ritalin mag slikken, want anders gaat de vaart eruit. Toch ging het vroeger nog korter toen G.B.J. Hiltermann ‘De toestand in de wereld’ besprak. Deze lezing gaat over 'De toestand in de wereld' à la Hiltermann in 1960, maar dan een halve eeuw later. Aan de orde komen onder meer de Toekomstverkenningen van Defensie, Afghanistan, falende staten, het veranderende veiligheidsbegrip en Obama. Volgens de inleider worden in de lezing nieuwe zaken (cyber warfare) en oude zaken (verspreiding van kernwapens) in een verteerbare stamppot opgediend.
Presentatie: Ko Colijn, redacteur bij Vrij Nederland en bijzonder hoogleraar internationale betrekkingen aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
D) Wetgeving over abortus
Met de toetreding van de ChristenUnie tot het kabinet-Balkenende IV, is er weer volop discussie over abortus. Het huidige kabinet wil abortus ontmoedigen, onder meer door vrouwen bewust te maken van alternatieven zoals adoptie. De presentatie gaat in op de publieke opinie over abortus. Centraal staat de vraag hoe de publieke opinie in een aantal Europese landen, waaronder Nederland, sinds 1981 is veranderd. De inleider bespreekt verder hoe de meningen van mensen over deze medisch-ethische zaak worden gevormd. Daarbij wordt de nadruk gelegd op de invloed van wetgeving en hoe wetgeving beïnvloed wordt door maatschappelijke processen. Presentatie: prof. dr. Ariana Need, hoogleraar Sociology of Public Governance aan de faculteit Management en Bestuur van de Universiteit Twente.
E) Religie in de 21ste eeuw
Of we het leuk vinden of niet, in het begin van de 21ste eeuw is religie, zeker op mondiale schaal, springlevend. De rol en plaats van religie is een veelbesproken onderwerp voor wetenschappers, opiniemakers, burgers, beleidsmakers en politici. In de lezing wordt allereerst een schets gegeven van de stand van zaken in religieonderzoek. Door in te gaan op auteurs als Jürgen Habermas en Charles Taylor wordt aangegeven dat de secularisatiethese geen geschikt raamwerk meer vormt voor de bestudering van religie nu: religie verdwijnt niet, maar transformeert. In dit transformatieproces spelen moderne massamedia een belangrijke rol. In het tweede deel worden enkele antropologische case studies gepresenteerd. Die geven inzicht in de concrete vorm en maatschappelijke implicaties van de transformatie van religie, zoals die zich in Nederland en daarbuiten voordoet.
Presentatie: prof. dr. Birgit Meyer, hoogleraar culturele antropologie bij de afdeling Sociale en Culturele Antropologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam.
F) Bowling Alone? Gaming Together!
Spelers van computergames worden in de media vaak nog afgeschilderd als eenzame, ‘nerdy’ jongens en ‘gamen’ wordt vaak getypeerd als een asociale activiteit. Net als televisie kijken en het gebruik van andere vormen van media, zou ‘gamen’ het sociale leven en gemeenschap ondermijnen. Aan de hand van sociologisch onderzoek naar het populaire online spel World of Warcraft, wordt dit beeld geproblematiseerd. Gamers spelen dikwijls met familie en vrienden en ontwikkelen transnationale sociale netwerken in en buiten de virtuele spelwereld. Dergelijke virtuele gemeenschappen zijn niet altijd ‘licht’ en vrijblijvend omdat zij dikwijls concurreren met sociale netwerken in het echte leven. Men ervaart sociale druk om online te komen en online te blijven. In deze lezing wordt daarom gepleit voor een sociologische benadering van online gaming en gameverslaving.
Presentatie: dr. Stef Aupers, universitair hoofddocent sociologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
G) Politieke communicatie in het tijdperk van Big Brother en GeenStijl
Met veranderingen in media en politiek komt het traditionele beeld van politieke communicatie zowel tussen politici en journalisten als naar de burgers onder druk te staan. Wat blijft er over van het idee van journalistieke informatievoorziening en kritische waarheidsvinding? Van politieke transparantie, representatie en verantwoording, en van een publieke sfeer waar geïnformeerde burgers zich rationeel met elkaar onderhouden? Heeft de 'getatoeëerde klasse' (in de terminologie van politicoloog Jos de Beus) het publieke domein veroverd en om zeep geholpen? Of hebben we hier te maken met de ambivalente nervositeit van de politiek-maatschappelijke elite die verwoede pogingen doet om in het reine te komen met de vox populi, die zij eerst als Dzjinnie uit de fles heeft gelaten?
Presentatie: prof. dr. Kees Brants, buitengewoon hoogleraar politieke communicatie aan de Universiteiten van Amsterdam en Leiden.
H) Multimediale multiculturele mogelijkheden
Over de digitale wereld (internet, games, chat, mobiele telefoons die alles kunnen) hebben we gemengde gevoelens. Terecht. Nieuwe media hebben altijd twee kanten. Het geweld van videogames, de mogelijkheid je voor te doen als een ander op internet, het verdwijnen van journalistieke kwaliteit onder de toename van een gratis amateuraanbod: allemaal zaken waarover zorgen op zijn plaats zijn. Nieuwe media bieden echter ook nieuwe mogelijkheden. Nieuwe vormen van ‘community building’, digital storytelling en andere uitdagingen in de ‘2.0’ (media-)wereld zijn daarvan voorbeelden. Een nadere blik op de plekken waar zich tegen de stroom in multicultureel burgerschap ontwikkelt (en waarom dat niet altijd makkelijk te herkennen is).
Presentatie: dr. Joke Hermes, lector media, cultuur en burgerschap aan de Hogeschool INHolland.
I) Strafrecht in de hedendaagse samenleving
De strafrechtspleging ligt tegenwoordig behoorlijk onder vuur. Er is kritiek op de hoogte (of liever de laagte) van de straffen en op de al of niet vermeende rechterlijke dwalingen (zoals in de zaak van de Schiedamse parkmoord en de eerste Puttense moordzaak). Moet de strafrechtspraak zich die kritiek aantrekken? Is die kritiek altijd terecht? En hoe moet de rechter omgaan met de druk die ook door politici wel wordt uitgeoefend, zelfs als het gaat om lopende strafzaken? In hoeverre staat het vertrouwen in de strafrechtspraak onder de bevolking op het spel?
Presentatie: prof. mr. Th. A. de Roos, hoogleraar strafrecht en strafprocesrecht aan de Universiteit van Tilburg.
J) Islam in Europa: onderwijs en onderzoek
In Nederland wonen ongeveer één miljoen moslims. Bij veel mensen wekt dat getal om uiteenlopende redenen nog steeds grote verontrusting. Dat komt vooral omdat onze perceptie van
de islam wordt gevormd door het idee dat de islam een ‘vreemde’ religie is, verbonden met migratie. Veel problemen die men met moslims ervaart worden daarop teruggevoerd. Vaak komen moslims in het onderwijs ook ter sprake als vertegenwoordigers van een ‘vreemde’ religie. In de lezing laat de inleider zien dat het van groot belang is deze visie bij te stellen. Dit aan de hand van de bespreking van een aantal terreinen waarop hij momenteel onderzoek voorbereidt. Een steeds groter deel van de in Nederland wonende moslims is hier geboren en getogen. Dat moet ons uitgangspunt zijn.
Presentatie: prof. dr. Thijl Sunier, hoogleraar Islam in Europa aan de Vrije Universiteit Amsterdam.
K) Lokale verkiezingen en nationale politiek
Op 3 maart 2010 vinden er in ons land gemeenteraadsverkiezingen plaats. In honderden gemeenten dingen duizenden burgers naar de gunst van de kiezer. Zij zullen daarbij wijzen op de prestaties die hun partij in dorp X of stad Y heeft geleverd, of juist op het falen van de prestaties van andere politieke partijen. Zij prijzen de eigen plannen aan en wijzen op de zwakheden in die van politieke rivalen. Maar gaan die verkiezingen hier werkelijk over? Of gaat het veeleer over de landelijke politiek? Speelt Wouter Bos niet de voornaamste rol in de overweging? Of juist Balkenende, Rutte, of Wilders? Kortom: zijn die politici die we kennen uit ‘Den Haag’ – niet als gemeente maar als centrum van politiek Nederland – het meest van belang tijdens deze verkiezingen? Een lezing over lokale verkiezingen en nationale politiek.
Presentatie: prof. dr. Joop van Holsteyn, universitair hoofddocent en bijzonder hoogleraar Kiezersonderzoek aan de Universiteit Leiden.
L) Milieu: een thema voor maatschappijwetenschappen
Water, natuur, klimaat: het zijn thema’s die bij biologie en aardrijkskunde passen. Ze komen daar ook aan bod. Maar milieukwesties zijn ook sociaal-wetenschappelijke kwesties: ze worden door mens en samenleving veroorzaakt (van bevolkingsgroei via economie tot cultuur), ze hebben maatschappelijke effecten (van grondprijsdaling tot mondiale migratie), en ze roepen maatschappelijke reacties op (van milieubesef tot mondiaal klimaatbeleid in wording). Vanuit de opleiding Milieumaatschappijwetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen wordt, met een concrete casus, geïllustreerd hoe dat - ook in het middelbaar onderwijs - aan de orde kan zijn.
Presentatie: prof. dr. Pieter Leroy, hoogleraar milieu en beleid en dr. Mark Wiering, Senior Researcher in Political Sciences of the Environment (Milieu en Beleid), beiden aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
----------------------------------------------------
Middagsessie: M t/m Z
----------------------------------------------------
M) Aan de slag met Free2choose. Wat is jouw mening?
Mag de politie hangjongeren fotograferen en dossiers van hen aanleggen? Of, vind jij het terecht dat neonazi’s mogen demonstreren? Deze en andere dilemma’s staan in het lespakket Free2choose (dvd) centraal. Free2choose is een discussieprogramma over botsende grondrechten en de grenzen van de vrijheid. In deze workshop richten we ons op de dilemma’s in vier filmclips, het gebruik van verschillende discussievormen in de klas en uw rol als gespreksleider.
Presentatie: Julia Sarbo en Piet van Ledden, medewerkers Educatie bij de Anne Frank Stichting.
N) PO over een maatschappelijk probleem in de actualiteit
Tijdens het cursusjaar werken de leerlingen aan een grote Praktische Opdracht in vijf etappes. Ze kiezen een sociaal probleem en volgen in de actualiteit wie daarbij betrokken zijn, wat deze 'actoren' drijft en wat de overheid eraan doet. Belangrijke kernbegrippen van maatschappijleer moeten daarbij worden toegepast. Daardoor verdiepen de leerlingen tegelijk ook hun theoretische kennis. Ze profiteren daarvan in de flankerende lessen maatschappijleer. Die kernbegrippen komen in de workshop helder gedefinieerd aan de orde. Het werkmateriaal is erop gericht dat de leraar snel en effectief kan nakijken en toch de leerlingen maximale steun kan geven. De workshop is nu dubbel interessant. In de gewone lessen maatschappijleer kan een light-versie worden gebruikt, maar de complete uitgebreide versie past naadloos in twee Schoolonderzoekdelen van het nieuwe programma maatschappijwetenschappen.
Presentatie: Huub Philippens, auteur Civitas, leraar Emmauscollege en ex-vakdidacticus UVA, EUR en VU.
O) Wat denken docenten maatschappijleer zelf over burgerschapsvorming?
In deze interactieve workshop leveren de deelnemers zelf het empirisch materiaal voor discussie. Burgerschapsvorming is een politiek gekleurd begrip. Hoe precies geven docenten maatschappijleer (havo/vwo) vorm aan burgerschapsvorming in hun vak? Dat hangt af van hun persoonlijke politieke overtuigingen, professionele opvattingen en hun eigen idee over de doelstellingen van het vak maatschappijleer. Deze verschillende visies op burgerschapsvorming hebben rechtstreekse gevolgen voor de manier waarop docenten in de praktijk lesgeven. Aan de hand van input van de deelnemers laten we zien hoe hun opvattingen in een kader van vier basisoriëntaties passen: de individualistische, de hiërarchische, de egalitaire en de fatalistische. Deze opvattingen bepalen verder in belangrijke mate de keuze van docenten voor lesonderwerpen en werkvormen.
Presentatie: Margarita Jeliazkova MA, MPhil, universitair docent vakdidactiek maatschappijleer aan de Universiteit Twente.
P) Gaan! Niet gaan?
Het lespakket ‘Gaan! Niet gaan?’ stelt in vijf modulen motieven, gevolgen en beeldvorming over migratie aan de orde; een thema dat bijna dagelijks de actualiteit beheerst. Het materiaal is bestemd voor het 3e en 4e leerjaar vmbo, havo, vwo en mbo; vakken aardrijkskunde, geschiedenis, Nederlands en maatschappijleer (II) en CKV. De inleider gaat met u aan de slag met Module 1 en -bij voldoende tijd- Module 2. Module 1 is de basismodule waarmee de docent altijd begint om leerlingen kennis te laten maken met het thema. Ze leren het begrip migratie kennen evenals de meest voorkomende redenen om te migreren. In Module 2 ontdekken we aan de hand van een waar gebeurd verhaal welke obstakels een migrant tegenkomt. Ook komen reacties van de ruim 80 docenten die het materiaal reeds hebben aangeschaft aan bod.
Presentatie: Lise Lotte ten Voorde, educatief medewerker Paradox.
Q) Games als leermiddel: mediawijsheid
Wat is de rol van media in conflictgebieden? Hoe ontstaat een verhaal? Welke keuzes maakt een journalist voor jou? In de game die wordt besproken ga je als journalist naar een conflictgebied. Doel van de game is het maken van een verhaal voor je redactie in Nederland. Maar wie vertrouw je? Wat vertel je wel, en wat niet? Hoe krijg je informatie los? Al spelend ontdek je welke (en hoeveel) keuzes er gemaakt worden voordat een verhaal gedrukt of gepresenteerd wordt. De leerling krijgt een kijkje in de keuken van de nieuwsmedia en gaat het daardoor beter doorzien.
Het gaat om een fotorealistische Flash-game, ontwikkeld door Press Now, NCDO, Butch & Sundance Media en DirectionDesign. De game wordt gepresenteerd in een lespakket van drie tot zes lessen en is na de workshop direct en kosteloos te gebruiken.
Presentatie: Ludo Hekman MA, docent filosofie en journalist.
R) Een nieuwe manier van lesontwerpen. Ervaring van het IJburg College
Het IJburg College is een nieuwe school in Amsterdam. Het vak maatschappijleer staat centraal in het onderwijsconcept. In de bovenbouw wordt geprobeerd maatschappijleer (ML1, ML2 en MW) succesvol met andere vakken te integreren. In de workshop vertelt de inleider kort iets over het concept en hoe dat vertaald wordt naar het vak maatschappijleer. En over het ontwerpen van lessenseries met een koppeling naar de werkelijkheid. De workshop wordt afgesloten met succesvoorbeelden, ideeën om zelf toe te passen en tips en tops. De workshop is bedoeld voor docenten van ML1 en ML2 Kader, TL en 4 havo en 4 vwo.
Presentatie: Bas Huijbers, docent Mens en Maatschappij aan het IJburg College.
S) Recht in de klas
De kennis van jongeren over rechtspraak is vaak gering. Om het vertouwen van burgers in de rechtsstaat te houden, is het belangrijk dat zij begrijpen wat een rechter doet en wat rechtspraak inhoudt. Jongeren geven aan dat ze het een interessant, maar ook een moeilijk onderwerp vinden. De Rechtspraak heeft daarom diverse eigentijdse leermiddelen ontwikkeld, zoals een stripboek, een spellendoos, een dvd en een website. Tijdens de workshop laten een ervaringsdeskundige en een rechter die voorlichting op scholen geeft, op interactieve wijze zien hoe je deze middelen op eenvoudige en effectieve wijze kunt inzetten in de klas.
De workshop is ontwikkeld door de Raad voor de Rechtspraak en wordt gepresenteerd door een docent en een rechter.
T) Wereldburgerschap binnen het mbo
Wat is wereldburgerschap? Hoe maak je leerlingen bewust van het feit dat ze wereldburger zijn? En hoe kun je dit als docent vertalen naar de (beroeps)praktijk? Deze vragen staan centraal tijdens de interactieve workshop over wereldburgerschap. In de workshop biedt het COS concrete lesideeën hoe je het onderwerp kunt verbinden aan Leren Loopbaan en Burgerschap (LLB). De COSsen zijn onafhankelijke organisaties en kunnen u – vaak kosteloos – ondersteunen om wereldburgerschap in het onderwijs vorm te geven.
Presentatie: Esther Anker (COS Noord-Holland) en Patricia Nieuwenhuizen (COS Utrecht).
U) EU en VMBO: onverenigbaar?
Bij vmbo-docenten maatschappijleer bestaat grote behoefte aan aansprekend lesmateriaal en bruikbare werkvormen over het onderwerp de Europese Unie. In de workshop wordt nieuw ontwikkeld lesmateriaal gepresenteerd, waarin - aan de hand van enkele casussen - de politieke besluitvorming op Europees niveau centraal wordt gesteld. Bovendien wordt er een relatie gelegd met het project ‘een 10 voor Europa’ en de Atlas of European values.
Presentatie: Hans van Tartwijk en Gerda Redmeijer, docenten aan de Fontys Lerarenopleiding Maatschappijleer, Tilburg.
V) Actualiteitendebat met NOS-fragmenten
Aan de hand van nieuwsfragmenten van het NOS Nieuws gaat de inleider in gesprek met de deelnemers. Om het gesprek te stroomlijnen wordt een aantal stellingen geformuleerd. Elke stelling wordt dus voorafgegaan door een nieuwsfragment, zoals Geert Wilders die niet meedoet aan de verkiezingen in Venlo. Vervolgens is de stelling: het is jammer dat de PVV niet meedoet in Venlo. Zo ontstaat een gesprek waarbij ook wordt aangegeven hoe de NOS tot nieuwsverhalen komt, waarom de keuzes worden gemaakt en hoe de deelnemers zelf tegen deze keuzes aankijken. Een kijkje in de wereld van het NOS Nieuws.
Presentatie: Tanja Jadnanansing, programmamanager NOS.
W) Mensenrechtenfilms in de klas
Movies that Matter is een initiatief van Amnesty International en biedt verschillende projecten rondom mensenrechtenfilms. De afdeling Educatie is gespecialiseerd in het gebruik van films op school. De organisatie gelooft in de kracht van films; het opent ogen. Er zijn veel films die aansluiten op onderwerpen die op veel scholen al behandeld worden. Film blijkt een goed middel om de leerlingen een uitgebreider beeld te geven en te inspireren. Deze workshop laat zien hoe films gebruikt kunnen worden in de les.
Presentatie: Dennis Lahey, projectleider Educatie Movies that Matter.
X) Nieuw examenprogramma maatschappijwetenschappen
De vervolgcommissie maatschappijwetenschappen heeft het eindrapport ‘Maatschappijwetenschappen Vernieuwd Examenprogramma’ gepubliceerd.
In deze presentatie worden de hoofdpunten van dit rapport besproken. Verder wordt specifiek ingegaan op de uitwerking van de concept- contextbenadering, de verschillen tussen havo en vwo, tussen schoolexamenprogramma en centraal examenprogramma en de veranderingen die dit met zich meebrengt in vergelijking met het huidige examenprogramma.
De NVLM heeft het ministerie geadviseerd om eerst in een pilot uit te proberen of het nieuwe programma uitvoerbaar en praktisch haalbaar is; tevens is geadviseerd om al in augustus 2010 te starten met de voorbereidingen van de pilot. Ook over de mogelijkheid om als pilotschool mee te gaan doen, wordt nadere informatie gegeven.
Presentatie: drs. Lieke Meijs, SLO, secretaris vervolgcommissie maatschappijwetenschappen.
Y) Wat zeur je nou?! Discriminatie gestript
Hoe je met cartoons en humor moeilijke thema’s bespreekbaar maakt
Met behulp van cartoons probeert Art.1 al jaren moeilijke thema’s als discriminatie en vooroordelen bespreekbaar te maken. In de strip- en cartoontentoonstelling 'Wat zeur je nou?! Discriminatie gestript' geven 15 striptekenaars en cartoonisten hun humoristische visie op discriminatie. Onze ervaring met onder meer deze tentoonstelling leert dat werken met humor, strips en cartoons een voor leerlingen zeer aansprekende manier is om een lastig thema als discriminatie aan de orde te brengen. Je bent snel 'binnen' met je onderwerp. Tegelijkertijd vraagt het juist om goede begeleiding: niet altijd wordt de inhoudelijke boodschap direct begrepen. Hoe ga je daarmee om als docent? Hoe laat je leerlingen cartoons en strips goed 'lezen'? Tijdens deze workshop geven we docenten praktische handvatten mee over het gebruik van humor, strips en cartoons in lessen. Hoe kun je die op een goede manier inzetten? Wat werkt wel, wat werkt niet?
Presentatie: Grietje Uphoff, onderwijsadviseur Art.1
-> nu aanmelden via https://shop.publiek-politiek.nl
-> of: terug naar Docentendag 2010